تحلیل گستاخ‌گویی‌ فلسفی و گفتمان ضداستبدادی سعدی در باب اول بوستان

چکیده مقاله

تحلیل گفتمان مبحث مشترکی بین زبان‌شناسی و شاخه‌های مختلف علوم انسانی و اجتماعی است و تلاش می‌کند انسجام صورت و مفهوم را در یک متن یا ساحت ارتباطی نشان دهد. متون ادبی از مهم‌ترین محمل‌های گفتمان هستند. تحلیل گفتمان در آثار ادبی نه‌تنها در شناخت دقیق‌تر آثار بلکه در مردم‎شناسی، شناخت ساختارهای ارتباطی و بن‌مایه‎های اندیشگانی یک جامعه اهمیت دارد. گفتمان «ضداستبدادی» که از پیوست‎های اصطلاح «استبداد» است در متون ادبی و تاریخی فارسی با شاخصه‌ها، مؤلفه‎ها و عنوان‌های متفاوت قابل‌پی‎جویی است. تحلیل گفتمان ضداستبدادی بروزهای این گفتمان انتقادی را در یک ساحت نشانه‎شناختی و مطالعۀ میان‎رشته‎ای بررسی می‎نماید. در پژوهش حاضر تحلیل فلسفی میشل فوکو دربارۀ پاریزیا و روش نورمن فرکلاف و تئون وندایک در تحلیل گفتمان مدنظر قرار گرفته‌است. با توصیف، تبیین و تفسیر ابعاد زبان‌شناختی، بلاغت و زیباشناسی متن، اثبات شده‌است که گستاخ‌گویی‌ سعدی در باب اول بوستان، بُعد فلسفی دارد و مصداق التزام به حقیقت است. همچنین با صورت‌بندی مفاهیم مؤلفه‌های مختلف گفتمان ضداستبدادی سعدی در باب اول نشان داده شده‌است.