| Authors | لیلی سیفی,الهام فغانی,محمدجواد هاشم زاده |
|---|---|
| Journal | پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی |
| Page number | 152-176 |
| Serial number | ۲ |
| Volume number | ۱۶ |
| Paper Type | Full Paper |
| Published At | ۲۰۲۶ |
| Journal Grade | Scientific - research |
| Journal Type | Electronic |
| Journal Country | Iran, Islamic Republic Of |
| Journal Index | isc |
| Keywords | مدیریت دانش بومی دانش بومی صنایع‌دستی زنان صنعتگر انتقال دانش میراث فرهنگی ناملموس |
Abstract
هدف: دانش بومی در حفظ هویت فرهنگی و تداوم معیشت‌های سنتی جوامع روستایی نقش مهمی دارد و زنان فعال در صنایع‌دستی از حافظان و انتقال‌دهندگان اصلی آن به شمار می‌روند. بااین‌حال، مدرنیزاسیون، مهاجرت، کاهش علاقه نسل جوان و محدودیت حمایت‌های نهادی، پایداری این دانش را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل بازدارنده و تسهیل‌کننده مدیریت دانش بومی در میان زنان فعال صنایع‌دستی شهرستان بیرجند انجام شد. روش‌‌ها: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی انجام شد. مشارکت‌کنندگان ۱۵ زن دارای دانش بومی و حداقل ۱۵ سال سابقه فعالیت در صنایع‌دستی سنتی بودند که به‌صورت هدفمند و مبتنی بر معیار انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از کنترل اعضا، یادداشت‌های میدانی و سایر راهکارهای اعتباربخشی استفاده شد و پایایی بین کدگذاران با ضریب کاپای ۰/۸۴ تأیید شد. یافته‌ها: عوامل مؤثر بر مدیریت دانش بومی در شش بعد فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، نهادی و فناورانه شناسایی شدند. محدودیت دسترسی به منابع اطلاعاتی، ضعف سواد عمومی و دیجیتال، کمبود زیرساخت‌های آموزشی، ضعف مستندسازی، حمایت نهادی محدود، کاهش علاقه نسل جوان و مشکلات بازار از مهم‌ترین موانع بودند. در مقابل، یادگیری عملی و بین‌نسلی، انتقال دانش در خانواده، شبکه‌های اجتماعی، حمایت نهادی، کارگاه‌ها و نمایشگاه‌ها، توسعه بازار و استفاده از فناوری‌های دیجیتال، مهم‌ترین عوامل تسهیل‌کننده بودند. بحث و نتیجه‌گیری: مدیریت دانش بومی صنایع‌دستی فرایندی چندبعدی و متکی بر دانش ضمنی، تجربه و روابط اجتماعی است. تقویت آموزش و سواد دیجیتال، مستندسازی نظام‌مند، حمایت اقتصادی و نهادی و توسعه بازار می‌تواند به حفظ و انتقال این دانش و پایداری صنایع‌دستی کمک کند. اصالت: این پژوهش با شناسایی هم‌زمان موانع و عوامل تسهیل‌کننده مدیریت دانش بومی در میان زنان فعال صنایع‌دستی بیرجند، ابعاد چندگانه مؤثر بر حفظ و انتقال این دانش را تبیین می‌کند.