شگل گیری روایت موازی از طریق روایت گردانی معطوف به تعزیه در تحفه الاعاظم علم آرا

Abstract

تحفه الاعاظم علم آراحماسهای تاریخی است که در شرح شجاعتها و نبردهای یکی از امرای منطقه قهستان، به دست شاعری با تخلص «عاصی» سروده شده است. آنچه این منظومه را از تاریخ‌نگاری‌های محلی و حماسه‌های دینی هم‌عصر خود متمایز می‌کند، کاربرد گونه‌ای از روایت موازی در ساختار داستان و استفاده از «گریز»، از ترفندهای مختص تعزیه یا شبیه‌خوانی، برای پیوند این دو روایت است. در مقالۀ حاضر به بررسی این ویژگی منحصربه‌فرد پرداخته شده است. بنابراین پژوهش حاضر ذیل این پرسش‌های کلان سامان می‌یابد: شاعر چگونه و با چه هدفی از شیوة روایی روایت‌های موازی بهره برده است؟ برای پیوند این روایت‌های موازی چگونه گریز را به‌کار بسته است؟ در پاسخ به این دو سوال تایج زیر حاصل شد: در این منظومه شاعردو روایت موازی را در ذهن مخاطب خود بنا مینهد:1. روایت اصلی (نبردها و حماسههای امیر علم خان سوم)؛2. روایت موازی (حوادث کربال). برای استواری این ساختار موازی، قرینههای متعددیبا بهرهاز ترفند گریزبرای پیوند و ارتباط حوادث کربال با روایت اصلی در ذهن مخاطب ایجاد میشود.نقاط پیوند بر پایۀ قرینهها یا عناصر مشابه انتخاب و از طریق عواملی مانند قیاس و قرینهسازی، الهام و آواز غیبی سبب پیوند دو روایت موازی میشود. عاصی با استفاده از اینپیوندها به صورت مداوم میان روایت اصلی و فرعی در حرکت است.رایجترینشیوة انتقالاز روایت اصلی به روایت موازی و خلقگریز،استفادة خالقانه از «تداعی» است.