نقد اسطوره‌شناختی پیوند انسان با حیوان در افسانه‌های خور و بیابانک

Abstract

پیوند بین انسان و حیوانِ جادویی یا طلسم‌شده بن¬مایه¬ای است کهن که در اساطیر و افسانه¬ها به کار رفته است. در کتاب فهرست بن¬مایه¬های ادبیات عامه اثر آرنه-تامپسون در موتیف شماره B600-699 پیوند میان انسان با حیوانات و پرندگان در افسانه‌های مردم جهان به صور گوناگون دیده می‌شود. در این نوع افسانه‌ها اغلب حیوان-داماد و گاه حیوان-عروس به تصویر کشیده شده است؛ برای مثال جانوری چون مار در «مار باسیل» از افسانه‌های ملل یا مار در افسانۀ «شهر سبز» از قصه¬های خور و بیابانک در فرهنگ ایران قابل ذکر است. این مقاله بر آن است تا پیوند انسان با حیوان به‌منزلۀ یکی از بن‌مایه‌های مشترک اساطیر و قصه‌های عامه را در افسانه¬های خور و بیابانک بررسی کند. بازتاب این پیوند در مجموعه قصه¬ها و افسانه¬های مکتوب و منتشر شده این منطقه از حاشیه کویر ایران با عنوان «باغ کاکا»، «اوسنگون»، «خشت طلا» و «حوض توتیا» به شکل¬های گوناگون مشهود است. در این افسانه‌ها در گیرودار کنش‌ها و واکنش‌های دختر و داماد، روایتی متفاوت از ازدواج شکل می‌گیرد. در این مقاله نویسندگان می¬کوشند تا با روش تحلیلی و ضمن اشاره به بن‌مایه‌های پیوند انسان با حیوان در افسانه‌های جهان، تحلیلی اسطوره¬شناختی از بازتاب این بن‌مایه را در افسانه‌های خور و بیابانک ارائه کنند.