نظریه اضطراب تاثیر و نقش آن در نوع ادبی نقیضه

Abstract

نقیضــه، گونــه‌ای از انــواع طنــز اســت کــه ً غالبــا آن را تقلیــدی تمســخرآمیز از اثــری جــدی و یکــی از شــیوه‌های بیــان غیرمســتقیم در انتقادهــای اجتماعــی دانســته‌اند. نویســندگان یــا شــاعران نقیضه‌گــو بــه سـبب تأثیرپذیـری از متن/متـون پیشـین، ً دائمـا در نوعـی اضطـراب بـه سـر می‌برنـد و بـرای گریـز از آن، بــه راهکارهایــی دســت می‌زننــد: بعضــی بــه مخالفــت بــا متــن مبــدأ می‌پردازنــد، برخــی بــه دام تقلیــد صــرف می‌افتنــد وگروهــی، ضمــن تعامــل بــا متــون پیشــین، از هنــر و خالقیــت خــود در نوشــتن بهــره می‌برنـد. نگارنـده در ایـن پژوهـش بـر اسـاس نظریـه اضطـراب تأثیـر هارولـد بلـوم بـه تحلیـل دو متـن مهـم نقیضـه و نقیضهسـازان از مهـدی اخـوان ثالـث و تاریـخ النقائـض فـی الشـعر العربـی از احمـد الشـایب و تاریـخ المعارضـات فـی الشـعر العربـی از محمـد محمـود قاسـم نوفـل، پرداختـه و کوشـیده اســت تــا نقــش اضطــراب تأثیــر را در شــکل‌گیری انــواع نقیضه‌هــا نشــان دهــد. در ادبیــات عربــی نقیضه‌هـا ً عمدتـا سـتیزه‌جویانه بـه وجـود آمـده‌ و بـه نـدرت بـا طنـز درآمیختـه‌، حـال آن کـه نقیضه‌هـای خـاق کـه مبتنـی بـر تازگـی فکـر اسـت، بیشـتر در ادبیـات فارسـی یافـت شـده کـه اگرچـه از اصـل خـود رفیع‌تر نیست، دست کم با آن برابر است