خوانش بینامتنی اسطوره در نمایشنامه ی تشتر نگهبان باران

Abstract

آثار نمایشی کودک و نوجوان، به ویژه وقتی پدیدآورندگان آن ها در تعاملی بینامتنی با متون کهن، عناصر ساختاری مهمی از قبیل زمان، مکان، شخصیت های داستانی، پیرنگ و گاه حتی همهی پیکرهی داستانی را دستمایهی کار خود قرار می دهند، گذشته از فراهم آوردن زمینهی سرگرمی و تفریح و تخلیهی روانی، از سویی کارکرد آموزشی دارد و از دیگرسو بستر مناسبی است برای انتقال میراث نیاکان ما )سنتها، آیین ها، دین و مذهب، سیاست و هنجارهای اجتماعی و اخالقی جامعه( به آگاهی نسل امروز. یکی از این آبشخورهای برجسته، اسطوره و روایت های اسطوره ای است که همواره به اشکال مختلف در آیین ها، باورها و متون ادبی و هنری از جمله داستان ها، نمایشنامهها و فیلمنامهها بازتاب یافته است. در این جستار با بهره گیری از نظریه ی ترامتنیت ژرار ژنه، به ویژه بیشمتنیت او و به شیوهی توصیفی تحلیلی، چگونگی بازآفرینی اسطوره ی باران در نمایشنامه ی تشتر نگهبان باران نوشتهی آتسا شاملو بررسی شده است. از مهم ترین یافتههای پژوهش حاضر میتوان به این نمونهها اشاره کرد: نمایشنامهی تشتر نگهبان باران در همه ی مراحل پنج گانهی ترامتنیت )بینامتنیت، سرمتنیت، پیرامتنیت، فرامتنیت و بیشمتنیت( کامالً متأثر از اسطوره ی باران بوده است. نویسنده، در بخش بیشمتنیت بیشترین تأثیر را از اسطورهی باران پذیرفته است، یعنی هم از همان گونگی بهره برده و هم از تراگونگی. در واقع تأثیر او از اسطوره ی باران و تغییردادن )تراگونگی( آن متناسب با حال وهوای مخاطب، باعث شده تا بتواند اثری جذاب برای کودکان و نوجوانان خلق کند. همچنین نویسنده در پیرامتنیت آستانههایی را برای متن خود قرار داده است که با شناخت آن ها درک متن برای مخاطب آسانتر می شود. بنابراین بدون شک اسطوره ی باران از پیشمتنهای اصلی در خلق این اثر بوده است.