امر مدرن و مشکله هویت ایرانی- اسلامی با تأکید بر وضعیت حقوق زنان

چکیده مقاله

هویت، جنبه‌ها، سطوح و لایه‌های مختلفی دارد. فرد، خانواده، محیط زندگی، ملیت و جهانی شدن از عمده‌ترین وجوه هویت محسوب می‌شوند. افزون بر این، هویت دارای دو بعد ذات‌‌باورانه و غیر ذات‌باورانه است. در رویکرد ذات‌باورانه با پدیدارهایی ایستا و بعضاً تقابلی مواجه هستیم در حالی‌که در رویکرد غیر ذات باورانه با خوانشی پویا و تقابلی سر و کار داریم. پیدایی امر مدرن در بنیان‌های ایستا و ذات‌باورانه قبیله‌ای و نژادی هویت تغییراتی ایجاد کرده است. به نحوی‌که دیگر هویت با شاکله‌های بدون تغییر خود نمی‌تواند تداوم داشته باشد. هویت ایرانی- اسلامی در مواجهه با غیر بیرونی غرب، موضعی احساسی، رمانتیک و مبتنی بر نوستالژی اتخاذ کرده و سعی نموده تا از همگون شدن با غرب بپرهیزد. به نظر می‌رسد که در پویش‌های ناشی از جهانی شدن و امر مدرن، لزوم بازخوانی بن‌مایه‌های مقوم هویت ایرانی- اسلامی بیش از گذشته ضرورت دارد. از این‌رو مسأله حقوق زنان در بافتار هویت ایرانی- اسلامی از جمله موضوعاتی است که متأثر از امر مدرن، نیازمند نوعی بازاندیشی است تا ضمن همسو شدن با فرآیندهای ذات‌ستیزانه امر مدرن، آموزه‌های محوری هویت ایرانی- اسلامی را نیز تداوم بخشد. نوشتار حاضر با بهره‌گیری از آرای غیر ذات‌گرایانه ریچارد جنکینز در خصوص هویت و به‌ویژه هویت زنان به عنوان رویکرد نظری، وضعیت حقوق زنان در فرآیند تعاملی هویت ایرانی- اسلامی با امر مدرن را مورد توجه قرار داده است. یافته‌های پژوهش به شیوه توصیفی و تحلیلی نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از زنان ایرانی برای پی‌جویی حقوق خود به دلیل نبود تفسیری همسو با زمانه مدرن از سوی گفتمان ایرانی- اسلامی از آن اجتناب نموده و با گزاره‌های هویت‌ساز امر مدرن همسویی نشان داده‌اند.