ارزیابی سهم عدالت مالیاتی در شکاف مالیاتی شرکتهای بورس ایران

Abstract

یکـی از مهم تریـن تعیین کنندههـای پایـداری درآمدهـای مالیاتـی، برقـراری عدالـت مالیـات اسـت، طوریکـه تفـاوت مالیـات مبتنی بـر مؤلفههـای عدالـت مالیـات شـامل توانایـی پرداخـت و سـاختار مالـی بنگاههـا باشـد، در اینراسـتا پژوهـش حاضـر بـا اسـتفاده از آمارهـای 113 شـرکت بورسـی بـه تفکیـک دو گـروه از صنایـع بـا مالیـات نسـبی بالاتـر و پایینتـر طـی دورۀ زمانـی 1402-1390ه ـ.ش. و بهکارگیـری مدلهـای تجزیـه ماچادو-متـا و اکسـاکا-بلیندر بـه بررسـی سـهم عدالـت مالیاتـی در شـکاف مالیاتـی می پـردازد، در جهـت بررسـی عوامـل تعیینکننـدۀ اجتنـاب مالیاتـی از متغیـر وابسـتۀ مالیـات مؤثـر و متغیرهـای مسـتقل انـدازۀ بنـگاه، سـودآوری، اهـرم مالـی و نقدینگـی و رهیافـت گشـتاورهای تعمیمیافتـه اسـتفاده شـده اسـت. نتایـج روش گشـتاورهای تعمیم یافتـه نشـان میدهـد کـه سـودآوری و انـدازۀ شـرکت بهترتیـب باعـث کاهـش و افزایـش مالیـات مؤثـر میشـوند، امـا نتایـج تجزیـۀ اکسـاکا-بلیندر نشـان میدهـد کـه سـهم عدالـت مالیاتـی در شـکاف مالیاتـی سـال 1402 برابـر بـا 94% و در سـال 1394 برابـر بـا 64% بـوده اسـت. همچنیـن نتایـج تجزیـۀ ماچادو-متـا نشـان میدهـد کـه در چهـار چنـدک پاییـن مالیاتـی، سـهم عدالـت مالیاتـی برابـر بـا 14% و در چهـار چنـدک بـالای مالیاتـی ایـن سـهم برابـر بـا 76% اسـت؛ بنابرایـن بهبـود کیفیـت اطلاعـات از سـودآوری و سـاختار مالـی شـرکتهای بورسـی و همچنیـن تمرکـز بـر بخشـودگی مالیـات کارایـی محـور مهم تریـن سیاسـتها بـرای افزایـش سـهم عدالـت مالیاتـی در تفـاوت مالیات هـا اسـت.