روش های نوین در تشخیص ویروس‌های گیاهی

چکیده مقاله

بیماری‌های ویروسی گیاهی با کاهش ۱۰ تا ۹۴ درصدی عملکرد محصولات و خسارات سالانه میلیارد دلاری، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی جهان هستند. مرور پژوهش‌ها (۲۰۰۰–۲۰۲۴) نشان می‌دهد که روش‌های سنتی مانند بررسی علائم ظاهری (با خطای بالا) و ELISA (کاربردی اما وابسته به آنتی‌بادی اختصاصی) همچنان مورد استفاده‌اند، ولی روش‌های مولکولی نظیر RT-PCR و Real-Time PCR با حساسیت بالا و همچنین توالی‌یابی نسل جدید (NGS) تحولی در شناسایی ویروس‌ها ایجاد کرده‌اند. فناوری‌های نوظهور مانند LAMP و RPA (قابل اجرا در مزرعه و نتایج سریع)، نانوحسگرهای طلا/نقره (با تغییر رنگ طی چند دقیقه)، سیستم‌های CRISPR-Cas (با دقت نزدیک به ۹۹ درصد)، هوش مصنوعی (تشخیص بر پایه تصویر برگ)، و تراشه‌های میکروفلوئیدیک (با کاهش حجم نمونه) مسیر تشخیص را متحول ساخته‌اند. چالش‌های اصلی این فناوری‌ها شامل تنوع ژنتیکی ویروس‌ها، هزینه بالای روش‌های پیشرفته و محدودیت دسترسی در کشورهای در حال توسعه است. آینده مطلوب در ادغام فناوری‌ها، توسعه کیت‌های ارزان و قابل‌حمل و ترکیب آن‌ها با پایش هوشمند و آموزش کشاورزان نهفته است.