ملمّع‌سرایی در شعر معاصر فارسی (با تأکید بر غزل دهة هشتاد و نود خورشیدی)

چکیده مقاله

ملمّع، همزاد شعر فارسی است؛ شاعرانی از نخستین ادوار شعر فارسی تا روزگار معاصر، گوشة چشمی به سرودن اشعار دوزبانه نیز داشته¬اند. در این پژوهش، ملمّع¬های فارسی – عربی در چند دهة اخیر به ویژه دهة هشتاد و نود شمسی به شیوة استقرا ناقص گردآوری شد و ابعاد آن از حیث زبانی و نسبتی که با سنت شعری ایرانیان برقرار می¬کند، به روش توصیفی – تحلیلی بررسی گردید. از اشعار آیینی به سبب پیوند مستقیم و طبیعی که با متون دینی دارند، در این جستار صرف نظر شد. به نظر می¬رسد ملمّع¬گویی مدتی در دوران معاصر به دلایل گوناگون دچار فترت شده است، اما بعضی شاعران جوان به ویژه در دو دهة یاد شده به عنوان یک تکنیک ادبی به آن روی آوردند. آنان بیشتر در غرض و قالب غزل، طبع¬آزمایی کردند و با به کار گرفتن جمله¬های عربی که عموماً به گوش مخاطب ایرانی آشناست، ملمّع سرودند و با نقل مستقیم، تغییر و ترکیب عبارت¬ها، به کارگیری آرایش¬های نحو عربی در زبان فارسی و غیره به دنبال خلق فضای عاطفی متفاوت و روایتی خاص بودند. مصراع¬ها یا بیت¬های عربی ملمّعات معاصر به متون دینی و سنت عرفانی ما نظر دارند و بر خلاف ملمّع¬های ادبیات کلاسیک فارسی با ادب عربی ارتباطی مؤثر برقرار نمی¬کنند.