بازنمایی دستبافته های عشایری در نقاشی های پرویز کلانتری

Abstract

پرویز کلانتری از چهره‌های برجسته‌ی نقاشی معاصر ایران است که با نگاهی مردم‌نگارانه، فرهنگ و هنر عشایری را در قالب زبانی مدرن بازآفرینی کرده است. این پژوهش با عنوان «بازنمایی دست‌بافته‌های عشایر در نقاشی‌های پرویز کلانتری»، در پی پاسخ به دو پرسش اساسی است:۱. کلانتری چگونه عناصر بصری دست‌بافته‌های عشایری را در نقاشی‌های خود بازآفرینی می‌کند؟ ۲. چه رابطه‌ای میان بافت، رنگ و نمادهای گلیم با مفاهیم فرهنگی و هویتی در آثار او وجود دارد؟ روش پژوهش کیفی و توصیفی–تحلیلی است که بر پایه‌ی تحلیل محتوای بصری هفت تابلو از مجموعه آثار مرتبط با اقوام عشایری ایران (بلوچ، قشقایی، شاهسون، ترکمن، بختیاری و...) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کلانتری از سه شیوه‌ی اصلی برای بازنمایی فرهنگ دست‌بافت بهره می‌گیرد: نخست، استفاده از ساختارهای هندسی گلیم برای نظم ترکیب‌بندی؛ دوم، کاربرد رنگ‌های اقلیمی (قرمزهای ترکمنی، خاکی‌های بلوچ و قشقایی) به‌منظور القای فضا و هویت؛ و سوم، تلفیق فیگورهای انسانی با بافت و نقوش برای تبدیل دست‌بافته‌ها به نشانه‌های فرهنگی. نتایج نشان می‌دهد که در آثار کلانتری، دست‌بافته‌ها از سطح تزئینی فراتر رفته و به «متن بصریِ هویت قومی» تبدیل می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که بافت و رنگ در کنار فیگور، بیانگر پیوند میان سنت، معیشت و حافظه‌ی جمعی‌اند.