بررسی نقش الگوی زبانی خطاب در بازنمایی سبک‌های فرزندپروری در پویانمایی «مهارت‌های زندگی»

Abstract

این پژوهش با تمرکز بر بازنمایی سبک‌های فرزندپروری در پویانمایی «مهارت‌های زندگی»، به بررسی نقش الگوی زبانی خطاب می‌پردازد. زبان، به‌ویژه خطاب‌های زبانی در فرآیند فرزندپروری در خانواده، نخستین نهاد اجتماعی - تربیتی که هویت و رشد روانی ـ اجتماعی کودک را بنیان‌گذاری می‌کند، نقشی اساسی دارد. چارچوب نظری پژوهش بر الگوی خطاب T/Vبراون و گیلمن (1968) استوار است که تفاوت میان خطاب‌های صمیمانه (T) و رسمی (V) را در روابط قدرت و صمیمیت توضیح می‌دهد. داده‌ها از ۳۵ قسمت این پویانمایی انتخاب، پیاده‌سازی و کدگذاری شده است. تحلیل محتوای کیفی بر پایه الگوی شش ‌مرحله‌ای براون و کلارک (2006) در نرم‌افزار MAXQDA 2022 انجام گرفت. تحلیل‌ها نشان می‌دهد این پویانمایی در زمینة خطاب، از دو سبک رایج اما ناسالم اجتناب کرده و سبک سالم مقتدرانه با به‌کارگیری خطاب‌های عاطفی و صمیمانه (مانند «پسرم»، «دخترم»، «باباجون») برجسته شده است. بازنمایی روابط به این سبک موجب شده رابطه خانوادگی از مدل قدرت‌محور فاصله گرفته و به سمت مدل‌های تربیتی سالم مبتنی بر گفتگو و همدلی میل نماید. در سبک، مقتدرانه با حفظ مرزها، رابطه‌ای توأم با محبت و هدایتگری ایجاد می¬‌گردد اما سبک مستبدانه زبانی رسمی و آمرانه دارد؛ سبک سهل‌گیرانه فاقد جهت‌دهی مشخص است. نتایج نشان می‌دهد در خانوادة گستردة این پویانمایی، در خطاب‌های بین والدین و فرزندان الگوی T غلبه دارد اما در صورت‌های خطابی نوه‌ها به مادربزرگ و پدربزرگ الگوی V غالب است که با حدنمایی‌های زبانی جنبه رسمی خطاب‌ها تعدیل شده‎است.