پیش‌نگری اثرات تغییر اقلیم بر دمای بیشینه و کمینه قسمت بالادست حوضه آبریز رودخانه کشف رود، ایران

چکیده مقاله

امروزه تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشورها شناخته می‌شود. رودخانه کشف­رود، شریان اصلی شمال شرق ایران، در معرض تهدید جدی این تغییر قرار دارد. هدف این پژوهش، پیش‌نگری اثر تغییر اقلیم بر دمای بیشینه و کمینه حوضه آبریز رودخانه کشف رود است. بدین منظور از داده‌های دمای روزانه ۱۱ ایستگاه هواشناسی استفاده شد. برای دورنمای تغییر اقلیم آینده، از مدل‌های اقلیمی نسل ششم شامل (ACCESS-ESM1,MRI-ESM2-0 ,MIROC6) استفاده شده است. بر اساس دقت معیارهای آماری، روش نگاشت توزیع برای تصحیح اریبی داده‌های دما به‌کارگیری شد. سپس، با استفاده از مدل (CMhyd)، داده‌های دمای بیشینه و کمینه سناریوهای خوش‌بینانه (SSP1-2.6) و بدبینانه (SSP5-8.5) دو دوره آینده نزدیک (۵۴-۲۰۲۵) و میانی (۸۴-۲۰۵۵) پیش‌نگری شد. برای راستی‌آزمایی مدل‌ها از سنجه‌های آماری مختلف شامل (R2 RMSE, و KGE) استفاده شد. واکاوی نتایج تغییرات فصلی دمای بیشینه و کمینه نشان می‌دهد سناریوی بدبینانه تأثیرات گرمایشی شدیدتر و گسترده‌تری در کل مناطق و دوره‌ها نشان می‌دهد. این تغییرات نشان‌دهنده ماهیت پیچیده تغییر اقلیم و تأثیرات آن بر مناطق مختلف است. واکاوی تغییرات میانگین دمای سالانه با استفاده از مدل منتخب (MIROC6) نشان می‌دهد که حوضه آبریز رودخانه کشف‌‌رود در دوره آینده میانی نسبت به دوره پایه (۱۹۹۱-۲۰۲۰) با شتاب بیشتری گرم خواهد شد. تغییرات سالانه دمای بیشینه، در سناریوی خوش‌بینانه دوره آینده نزدیک و میانی به ترتیب °c11/1 و °c97/1 و در سناریوی بدبینانه به ترتیب °c70/1 و °c74/3 افزایش می‌یابد. تغییرات سالانه دمای کمینه، در سناریوی خوش‌بینانه دوره آینده نزدیک و میانی به ترتیب °c98/0 و °c63/1 و در سناریوی بدبینانه به ترتیب °c59/1 و °c48/2 افزایش می‌‌یابد. این مقدار افزایش دما به‌ویژه در مناطق مرتفع و برف‌گیر بر زیست‌بوم‌های طبیعی اثر گذاشته و دسترسی به منابع آب را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. گرمایش بیشتر به تخریب محیط‌زیست و تشدید رویدادهای فرین منجر خواهد شد.