واکاوی مولفه های هویتی در تاریخ نگاری ملک ارا

چکیده مقاله

هویت عبارت است از فرایند پاسخ¬گویی آگاهانه و عامدانه یک فرد در باب کیستی و چیستی خود. هویت مجموعه¬ای از علائم و شاخص-ها در حوزه مولفه¬های زیستی، مادی، روانی و فرهنگی بوده که موجب شناسایی فرد از فرد، گروه از گروه، اهلیتی از اهلیت دیگر و هم-چنین فرهنگی از فرهنگ دیگر می¬شود. هویت موجب می¬شود که فرد یا گروه جایگاهی در جهان اجتماعی پیدا کند و به آن احساس تعلق نماید. باید اذعان داشت که هویت نه تنها متضمن بعد ایجابی تعلق است، بلکه بر بعد سلبی آن نیز دلالت می¬کند. یعنی هم مشخص می¬کند که فرد یا گروه به چه چیزی، چه کسی، چه زمانی و چه مکانی تعلق داشته و هم¬چنین نشانگر این است که به کدام یک از آن¬ها تعلق و وابستگی ندارد. اگر منظور پیدایش هویت، فراتر از فرد یا افراد باشد آغاز آن را در ایران می¬توان بعد از شکل¬گیری سلسله قاجاریه دانست که آشنایی ایرانیان با تجدد سرآغاز آگاهی از هویت دیگری و ادراک جدیدی برپایه¬ی خودآگاهی نسبت به موقعیت خویش است که هویت ایرانیان تحت تأثیر اندیشه¬های غربی شکل گرفته و به سمت هویت مدرن گام برداشت. حکومت قاجار در قرن نوزدهم تغییر و تحولاتی را برای ایرانیان به ارمغان آورد از جمله این¬تغییرات در عرصه تاریخ¬نگاری و ادبیات به ایجاد شاخه جدیدی تحت عنوان خاطره-نویسی منجر گردید که با آگاهی از من فردی و مای اجتماعی با تأثیر مستقیم از افکار و مظاهر اروپایی به¬وجودآمده و ضمن تحولات اجتماعی- سیاسی گسترش یافت. این نوشته به منظور شناخت و بررسی مولفه¬های هویتی در تاریخ نگاری ملک آرا تنظیم شده است. نوشته حاضر بر مبنای روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به استخراج داده¬ها از متن اصلی خاطرات می¬باشد. دستاورد این پژوهش نشان می-دهد که هویت در غالب هویت ملی با اتکا به باورها و اعتقادات و تاریخ در خاطرات ملک آرا در این دوره بازتولید می¬شود. هویت اسلامی در خاطرات وی جنبه شخصی به خود گرفت و هویت مدرن به دلیل سفر به کشورهای اروپایی و عثمانی با مظاهر مدرنیسم در خاطراتش نمود پیدا کرد که طرفدار مدرنیته و تغییر و تحولات در ایران بود و هم¬چنین حکومت را به باد انتقاد می¬گرفت.