بازنمایی مضامین ناسیونالیستی در خاطرات پیشامشروطه با تاکید بر مفهوم نوروز

چکیده مقاله

هویت ملی، به معنای احساس وفاداری به عناصر و نمادهـای مشـترک در اجتماع ملی و در میان مرزهای تعریف شده سیاسی است براساس این تعریف، میزان تعلق و وفاداری افراد درون یک اجتمـاع ملـی بـه هـر یـک از عناصـر و نمادهای ملی؛ سرزمین، دین و آیـین، آداب و مناسـک، تـاریخ، زبـان و ادبیـات و مـردم و دولت، شدت احساس هویت ملی افراد آن اجتماع ملی را مشخص می¬سازد. آشنایی ایرانیان با تجدد سرآغاز آگاهی از هویت دیگری و ادراک جدیدی برپایه¬ی خودآگاهی نسبت به موقعیت خویش است. حکومت قاجاریه تغییر و تحولاتی را برای ایرانیان نیز به ارمغان آورد از جمله این تغییر و تحولات در عرصه تاریخ¬نگاری و ادبیات ایجاد شاخه جدیدی به نام خاطره¬نویسی بود که از تلفیق ادبیات و تاریخ نگاری سربرآورد خاطره نگاران علاوه بر رعایت رسالت حقیقت گویی به نوشتن تاریخی حقیقی و روشن از دوران اوج قدرت و شکوه و عظمت ایران و ایرانی را دغدغه خویش قرار داده¬اند؛ به این ترتیب انگیزه ترقی¬خواهی، زمینه ورود مفاهیم ناسیونالیستی حاکم در غرب به ایران و سپس به تاریخ نگاری ایرانی گردید. این پژوهش به منظور شناخت و بازنمایی مضامین ناسیونالیستی از جمله نوروز در خاطرات رجال عصر قاجار پیشامشروطه از جمله، معیرالممالک، شیبانی، ناصرالدین شاه، امین لشکر و اعتمادالسلطنه تنظیم گردیده است. لذا پژوهش حاضر بر متن خاطرات رجال قبل از وقوع مشروطه مبتنی است. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای استخراج داده ها از متن اصلی خاطرات است. نتایج این پژوهش نشان می¬¬دهد که نوروز یکی از مضامین ناسیونالیستی ایرانی یا هویت ملی در ایران اسلامی به ویژه عصر قاجاری طبق خاطرات رجال سیاسی با جشن و مراسمی برگزار می گردید که بررسی آن در این دوره نحوه نگرش فرهنگ عامیانه مردم و به خصوص دربار را نسبت به آن روشن می-سازد.