نیازسنجی آموزشی هنرستان‌های فنی‌حرفه‌ای و کاردانش استان خراسان جنوبی مبتنی بر سند آمایش توسعه منطقه‌ای

Abstract

پژوهش حاضر، با هدف نیازسنجی آموزشی هنرستان‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش استان خراسان جنوبی بر مبنای سند آمایش توسعه منطقه‌ای انجام شده است. این پژوهش از نوع کاربردی است که با رویکردی ترکیبی (کیفی - کمی) انجام شده است. در بخش کیفی پژوهش، ابتدا تحلیل محتوای استقرایی سند آمایش توسعه انجام گرفت و در این مرحله ۱۵ نفر از ذینفعان اصلی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 62 کد باز، ۱۸ کد محوری و ۱۲ کد انتخابی استخراج شد. در ادامه با استفاده از قاعده اشباع نظری و روش نمونه‌گیری هدفمند ۱۵ نفر از ذینفعان اصلی آموزش به عنوان مشارکت‌کننده پژوهش انتخاب شدند و داده‌ها با استفاده از روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری شد و مصاحبه‌ها به روش تحلیل تماتیک کدگذاری و تحلیل شد. در ادامه از هنرستان‌ها و واحدهای صنعتی/کشاورزی برای مشاهده مستقیم نحوه آموزش و چالش‌های موجود بازدید شد. به منظور افزایش اعتبار یافته‌ها، از روش مثلث‌سازی استفاده شد و نتایج مصاحبه‌ها با داده‌های اسنادی (سند آمایش توسعه استان) و مشاهدات میدانی (بازدید از هنرستان‌ها و واحدهای صنعتی استان) ترکیب گردید. در بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته دو وجهی( وضعیت موجود و مطلوب) تنظیم شد و به منظور اولویت‌بندی نیازهای آموزشی، از مدل بوریچ استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان دادند که سند آمایش توسعه، چهار حوزه کلیدی کشاورزی، صنعت، هنر و خدمات را به‌عنوان محورهای اصلی توسعه استان خراسان جنوبی مشخص کرده که دربرگیرنده ۱۸ رشته تحصیلی و ۵۵ شغل تخصصی است. با این حال، بیش از ۸۵ درصد این رشته‌ها در نظام آموزشی فعلی وجود نداشته یا کیفیت مناسبی ندارند. بر اساس مدل بوریچ، شاخه کشاورزی با شاخص اولویت ۴۸۲، بالاترین نیاز را دارد و شاخه خدمات (۳۹۵)، صنعت (۳۷۸) و هنر (۲۱۰) در اولویت‌های بعدی قرار دارند. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش فراوری زعفران، مدیریت گلخانه هوشمند، انرژی‌های نو، گردشگری کویری و نجومی از مهمترین رشته‌های تحصیلی مغفول‌مانده محسوب می‌شود. نتایج این پژوهش، بر لزوم بازنگری اساسی در طراحی برنامه‌های درسی، همکاری نزدیک با بخش خصوصی، توسعه آموزش‌های مهارتی کاربردی و ارتقای کیفیت منابع آموزشی برای انطباق با نیازهای توسعه‌ای استان تأکید دارد و بیان می‌دارد که اصلاح برنامه‌ریزی‌های آموزشی مطابق با سند آمایش توسعه منطقه‌ای می‌توانند به کاهش بیکاری، ارتقای بهره‌وری، جذب سرمایه‌گذاری و تحقق توسعه پایدار در استان خراسان جنوبی منجر شوند.