چالش‌های زندگی در سایه‌ی بی‌سرپرستی: روایت یک زن سرپرست خانوار بیرجندی

Abstract

سرپرستان خانوار از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی به شمار می‌روند و در مقایسه با سایر زنان، فشارهای روانی-اجتماعی بیشتری را تجربه کرده و از کیفیت زندگی پایین‌تری برخوردارند؛ بنابراین بررسی وضعیت آن‌ها ضروری است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش روایت‌پژوهی انجام شده . ایـن پـژوهش بـر روی روایت‌های یک زن روستایی حدودا 65 ساله سرپرست خانوار، متمرکز شـد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته روایتی و یادداشت‌های میدانی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و کدگذاری انجام شد که به شناسایی 14 مضمون سازمان‌دهنده منجر شد؛ این مضامین در چهار مضمون فراگیر دسته‌بندی شدند. برای اطمینان از پایایی، ضریب توافق کدگذاران (ضریب هولستی) محاسبه شد که مقدار آن 81/0 بود. همچنین برای اعتباربخشی به یافته‌ها، از روش مثلث‌سازی (ترکیب نقل‌قول مستقیم، مضامین استخراج‌شده و یافته‌های پژوهش‌های پیشین) استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که علل اصلی پدیدآورنده چالش‌های یک زن سرپرست خانوار روستایی را می‌توان در قالب چالش آموزشی و مهارتی، چالش‌ عدم حمایت اجتماعی لازم ، چالش‌ اقتصاد ناپایدار و چالش مشکلات روانی-اجتماعی طبقه‌بندی کرد. همچنین نتایج نشان داد که موانع آموزشی و مهارتی، نظیر کم‌سوادی، عدم دسترسی به آموزش عالی و نبود فرصت‌های مهارت‌آموزی منجر به محدودیت انتخاب شغل و درآمدزایی می‌شود که در نهایت موجب اقتصاد ناپایدار و مشاغل غیررسمی زن سرپرست خانوار شده است. از سوی دیگر؛ عدم حمایت اجتماعی لازم، به دلیل مسئولیت‌های سنگین مراقبت و بزرگ کردن فرزندان به تنهایی، محدودیت‌هایی در انتخاب شغل ایجاد کرده که در نهایت، مشکلات روانی- اجتماعی مانند احساس انزوا و استرس را به دنبال داشته است.