| Authors | مبینا مکتب داران,سهراب محمودی,سید حمید رضا رمضانی,سیدوحید اسلامی |
|---|
| Journal | تحقیقات علوم زراعی در مناطق خشک |
|---|
| Page number | 1-30 |
|---|
| Paper Type | Full Paper |
|---|
| Published At | ۲۰۲۶ |
|---|
| Journal Type | Typographic |
|---|
| Journal Country | Iran, Islamic Republic Of |
|---|
| Journal Index | isc |
|---|
| Keywords | پویایی‌های فنولوژیک, سایه‌گریزی, معماری کانوپی, واحدهای حرارتی, واکنش‌های جبرانی. |
|---|
Abstract
با توجه به اهمیت گوار به عنوان محصولی نوظهور در الگوهای کشت خوراکی، صنعتی و دارویی، این پژوهش به منظور ارزیابی اثر همزمان تاریخ کاشت و تراکم بوته بر ویژگی‌های کمی، پویایی‌های فنولوژیک و انعطاف‌پذیری فنوتیپی این گیاه در شرایط اقلیمی نیمه‌خشک اجرا شد. بدین منظور، آزمایشی در سال ۱۴۰۲ در دو منطقه بیرجند و سرایان (استان خراسان جنوبی) به صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. تیمارها شامل سه تاریخ کاشت (۲۲ اردیبهشت، ۲۲ خرداد و ۲۲ تیر) در کرت‌های اصلی و پنج تراکم (۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ و ۵۰ بوته در مترمربع) در کرت‌های فرعی بودند. نتایج نشان داد تأخیر در کاشت به تیرماه، با تسریع دریافت واحدهای حرارتی، طول دوره نمو را به‌طور معنی‌داری (P < 0.01) به میزان ۵۵ روز (۳۴ درصد) کاهش داد؛ اما تلاقی گلدهی با کاهش دما در این تاریخ، باعث افت معنی‌دار (P < 0.01) ۲۳ درصدی قطر ساقه و کاهش غلاف‌دهی شد. بر اساس نتایج تجزیه مرکب، اثر متقابل سه‌گانه مکان × تاریخ کاشت × تراکم بر عملکرد دانه در سطح احتمال ۱ درصد معنی‌دار شد و پاسخ گیاه در دو ایستگاه کاملاً متمایز بود. در ایستگاه بیرجند، بیشترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت ۲۲ خرداد و در پایین‌ترین تراکم (۱۰ بوته در مترمربع) حاصل شد و افزایش تراکم در کشت‌های اردیبهشت و خرداد به‌دلیل تشدید رقابت درون‌گونه‌ای، روندی کاهشی داشت. در مقابل، در ایستگاه سرایان، افزایش تراکم در هر سه تاریخ کاشت محرک عملکرد دانه بود؛ به‌طوری‌که بالاترین عملکرد دانه این ایستگاه در تراکم ۵۰ بوته در مترمربع در تاریخ‌های کاشت ۲۲ اردیبهشت و ۲۲ خرداد به دست آمد. در مجموع، جهت دستیابی به حداکثر عملکرد دانه گوار در مناطق نیمه‌خشک، اتخاذ استراتژی‌های مدیریتی وابسته به مکان توصیه می‌شود؛ به‌طوری‌که در شرایط اقلیمی بیرجند، تاریخ کاشت خرداد همراه با تراکم پایین (۱۰ بوته در مترمربع) و در ایستگاه سرایان، تاریخ‌های کاشت اردیبهشت و خرداد همراه با تراکم‌های بالا (۵۰ بوته در مترمربع) به عنوان بهترین رویکردها معرفی می‌شوند؛ در حالی که کاشت تیرماه در هر دو مکان علی‌رغم پویایی‌های رشدی، به دلیل محدودیت زمانی اواخر فصل و مواجهه با کاهش دما، پتانسیل تولید عملکرد اقتصادی مناسب را ندارد.
