بازشناسی درخت صنوبر و نقش صنوبری در آثارهنری ایرانی ـ اسلامی بر اساس شواهد کهن مکتوب

چکیده مقاله

توصیف درخت صنوبری که در متون مکتوب فارسی از گذشته تا کنون بر جای مانده است، با درختی که در سده¬ی اخیر متخصصان حوزه¬ی علوم گیاهی و کشاورزی صنوبر می¬نامند؛ تفاوت داشته و این دو درخت یکی نیستند. پژوهش حاضر به بازشناسی تصویر درخت صنوبر و نقش صنوبری در آثار هنری ایرانی پرداخته و در راستای این هدف به بررسی ویژگی¬های درخت صنوبر در متون مکتوب کهن پرداخته و سعی در بازشناسی این درخت از نشانه¬های ثبت شده در متون مذکور می¬نماید. پرسش¬های مقاله¬ عبارتند از: چه ویژگی¬هایی برای درخت صنوبر در لغت¬نامه¬ها، فرهنگ¬ها و متون کهن ذکر شده که به مدد آن¬ها بتوان این درخت را از سایر درخت¬ها باز شناخت؟ دومین پرسش اینکه بر اساس ویژگی¬های موجود در متون کهن، کدامیک از نقوش موجود در آثار هنری دوران اسلامی را میتوان بازنمایی درخت صنوبر و شکل صنوبری دانست؟ فرضیه¬ی پژوهش حاضر مبتنی بر آن است که نقش¬مایه¬ی موسوم به نقش صنوبری در آثار هنری ادوار تاریخی ایران موجود است که، برگرفته از درخت صنوبر است؛ و این درخت از خانواده درختان سوزنی برگ بوده و نمی¬تواند درختی از خانواده¬ی پوپولوس مانند تبریزی و سپیدار باشد. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تطبیقی انجام گرفته و شیوه¬ی گردآوری داده¬ها به روش مطالعه¬ی کتابخانه¬ای و جستجوی میدانی و اینترنتی انجام گرفته¬ است. لذا ابتدا توصیفات مکتوب این نقش¬مایه در میان متون مکتوب کهن گردآوری شده و سپس نتایج حاصله با نمونه¬های تصویری این نقش¬مایه در آثار هنری ایرانی ـ اسلامی تطبیق داده شده¬اند. از بررسی داده¬ها در پژوهش حاضر می¬توان نتیجه گرفت که درخت صنوبر درخت همیشه سبزی همچون سرو، از خانواده¬ی درختان کاج¬ است؛ از دیرباز یکی از نقوش پرتکرار در آثار هنری ایرانی ـ اسلامی بوده است.