تأثیر تمرینات هوازی بر پروفایل لیپیدی و سطوح پلاسمایی فاکتور نکروز توموری آلفا در کودکان و نوجوانان دختر و پسر دارای اضافه‌وزن و چاق: مرور نظام‌مند و فراتحلیل

Abstract

مقدمه: چاقی دوران کودکی با افزایش التهاب و اختلالات متابولیکی مانند افزایش فاکتور نکروز توموری آلفا (TNF-α) و تغییرات نامطلوب در پروفایل لیپیدی همراه است. تمرینات هوازی به‌عنوان یک راهکار غیردارویی می‌تواند این شاخص‌ها را بهبود بخشد. این فراتحلیل با هدف بررسی اثر تمرین هوازی بر پروفایل لیپیدی و TNF-α در کودکان و نوجوانان دارای اضافه‌وزن و چاق انجام شد. مواد و روش­ها: جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی الکترونیکی PubMed، Web of Science، Scopus، Magiran، Noor Mags، Google Scholar و SID ‌برای مقالات منتشرشده از ابتدا تا 29 ژوئن 2025 صورت گرفت. در مطالعات واردشده به مرور نظام‌مند حاضر، انواع مختلفی از تمرینات هوازی شامل دویدن، دوچرخه‌سواری، تمرین روی تردمیل و برنامه‌های گروهی گزارش‌شده است. برای تعیین اندازۀ اثر تمرین هوازی بر پروفایل لیپیدی (لیپوپروتئین با چگالی بالا HDL، لیپوپروتئین با چگالی پایین LDL، کلسترول تام TC و تری‌گلیسرید TG) و سطوح پلاسمایی TNF-α در کودکان و نوجوانان دارای اضافه‌وزن و چاق با دامنۀ سنی 6 تا 18 سال، تفاوت میانگین وزنی (WMD) و فاصلۀ اطمینان 95 درصد، با استفاده از نرم‌افزار CMA vol.2 محاسبه گردید. یافته­ های پژوهش: درمجموع، 25 مطالعه (با 29 مداخلۀ تمرین هوازی) روی 840 آزمودنی کودکان و نوجوانان دختر و پسر دارای اضافه‌وزن و چاق فراتحلیل شدند و نتایج نشان داد، تمرینات هوازی با افزایش معنادار HDL (P=0.026، [0.323 الی 5.158]، mg/dl WMD=2.740)، کاهش معنادار TNF-a (P=0.005، [0.840- الی 0.150-]، pg/ml WMD=-0.495)، LDL (P=0.001، [12.871- الی 4.718-]، mg/dl WMD=-8.795)، TC (P=0.002، [17.599- الی 4.976-]، mg/dl WMD=-11.287) و TG (P=0.001، [34.419- الی 13.030-]، WMD=-23.72 mg/dl) در کودکان و نوجوانان دارای اضافه‌وزن و چاق نسبت به گروه شاهد همراه بود. بحث و نتیجه‌گیری: تمرینات هوازی به‌طور معنی‌داری باعث بهبود پروفایل لیپیدی و کاهش سطوح TNF-α در کودکان و نوجوانان دارای اضافه‌وزن و چاق می‌شود. این آثار در تمریناتی با مدت 4 تا 20 هفته، شدت متوسط تا شدید و 2 تا 4 جلسه در هفته مشاهده شد و نشان‌دهندۀ اهمیت تمرینات هوازی به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر و ایمن در بهبود سلامت متابولیک این گروه سنی است.