بررسی عناصر تصویری بهشت قرآنی در نگارگری ایرانی

Abstract

بهشت، مامن زیبایی و بهترین جایگاه معنوی مومنان است، به همین علت هنر ایرانی – اسلامی همواره در پی کشف بهشت بوده است که بهترین نمود تصویری آن در فرش و نگارگری ایرانی مشهود است. در نگارگری، استفاده مداوم از باغ ایرانی که گونه ای زمینی از بهشت است، دورنمایی از بهشت بدون سایه روشن و با عناصری چون کوشک، نهر و جویبار و حوض و حضور فرشگان و درختان خاص و ... با رنگ های خاص و پرمفهوم حضور دارد. در طی پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است و اطلاعات آن به روش کتابخانهای گردآوری شده است، نمونه تصاویر بهشت که از معتبرترین نگاره های ایرانی مرتبط با موضوع بحث انتخاب شدهاند، مورد مطالعه قرار گرفته و عناصر تصویری آنها با ویژگیهای بهشت در قرآن مورد مقایسه قرار گرفته است. نتایج این مقاله نشان میدهد که نمونه تصاویر بهشتی در نگارگری مربوط به ملکوت سفلی یا عالم زر همان بهشت اولیه است که به فرمان خداوند انسان)ع( و حوا در آن جای می گیرند، مورد سجده فرشتگان قرار می گیرند، از نعمت های بهشتی بهره می برند و با فریب شیطان و خوردن میوه ممنوعه، به فرمان خدا از بهشت رانده میشوند. عناصر موجود در نگارههای بهشتی چون طبیعت بهشت)درختان، حوض و جویبار، گلها و گیاهان و ...( عناصری بود که در بهشت برین نیز مصداق پیدا میکند.