گونه شناسی نقوش گل و بته در تزیینات جلدهای لاکی نسخ خطی قرآن کریم در موزه ملک (دوره صفویه)

Abstract

این پژوهش به بررسی ویژگی‌های فنی و بصری جلدهای لاکی نسخ خطی قرآن کریم در موزه ملک، متعلق به دوره صفویه، می‌پردازد. جلدهای لاکی نه تنها به عنوان پوششی حفاظتی برای کتاب‌های مذهبی، بلکه به عنوان بستری برای نمایش هنر نقاشی و تذهیب مورد توجه بوده‌اند. هدف این مطالعه، گونه‌شناسی نقوش گل و بته در این جلدها و تحلیل جایگاه آن‌ها در هنر صفوی است. بر این اساس، دو پرسش اصلی مطرح می‌شود: گونه‌های مختلف نقوش گل و بته در تزیینات جلدهای لاکی نسخ خطی قرآن کریم در موزه ملک چه ویژگی‌هایی دارند و چه تفاوت‌هایی میان آن‌ها دیده می‌شود؟ و نقوش گل و بته در جلدهای لاکی صفوی چه ارتباطی با مفاهیم عرفانی و کیهان‌شناختی دارند و چگونه این ارتباط در طراحی آن‌ها منعکس شده است؟ روش تحقیق بر مبنای تحلیل توصیفی-تطبیقی انجام شده و داده‌های پژوهش از منابع کتابخانه‌ای و بررسی نمونه‌های موزه‌ای گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که جلدهای لاکی این دوره ترکیبی از فنون گوناگون مانند طلااندازی، تشعیر، مرصع‌کاری و نقاشی گل و مرغ را در خود جای داده‌اند. همچنین، بررسی تحولات نقوش در دوره‌های تبریز، قزوین و اصفهان نشان می‌دهد که این نقوش تحت تأثیر سنت‌های پیشین و تحولات فرهنگی و هنری آن دوران تغییر کرده‌اند. این پژوهش می‌تواند به درک عمیق‌تری از پیوستگی میان هنر، فرهنگ و مذهب در دوره صفوی کمک کند.