گونه شناسی نقوش و تزیینات جُنگ ادبی امیرشاهی سبزواری محفوظ در موزه متروپولیتن

Abstract

جُنگ ادبیِ محفوظ در موزه متروپولیتن که برخی از اشعار امیرشاهی سبزواری در آن کتابت شده یکی از گلچین¬های ادبی ارزشمندیست که مزیّن به هنر تجلید ایرانی، نقوش تذهیب و خوشنویسی به خط نستعلیق است. این جُنگ، به همت و با هنر امیر آق ملک بن جمال الدین فیروزکوهی مشهور به امیرشاهی سبزواری، خوشنویس، مُذَهِّب، شاعر و موسیقی¬دان قرن نهم هجری به¬یادگار مانده¬است و هم¬اکنون در موزه متروپولین نگهداری می¬شود. هدف پژوهش، بررسی و تحلیل هنر تذهیب این نسخه، جُنگ ادبی امیرشاهی سبزواری، است. بر این اساس پرسش اصلی این پژوهش بر این وجه است: نقوش و تزئینات صفحات موجود در جُنگ ادبی امیرشاهی سبزواری متعلق به دوره تیموری دارای چه ویژگی¬های فرمی و ساختاری دارد؟ این پژوهش از نوع کیفی است که به روش توصیفی_تحلیلی انجام شده و جمع¬آوری اطلاعات بر اساس مطالعات کتابخانه¬ای صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تزئین صفحات متن در نسخه خطی دیوان امیرشاهی سبزواری از ساختار مشابهی برخوردارند. بخش اعظم کاغذ شامل حاشیه¬ای با تزئینات ساده و جزئی¬پردازی طلایی (زرافشان) بر زمینه¬ی نخودی کاغذ است. نوشتار با خط نستعلیق در زمینه¬ای با تیره¬ترین رنگ متن قرار گرفته. کتیبه¬ی اصلی، شامل قابی تزئینی با عباراتی با خط ثلث است و کتیبه¬های فرعی به صورت کوچک و معمولاً چندتایی با مشابهت رنگ و تزئینات، از کتیبه¬ی اصلی تبعیت کرده¬اند. بررسی و شناسایی تزئینات متن و نوع خوشنویسی آن، نشان از وحدت رویه در تمامی صفحات نسخه دارد که احتمالاً توسط هنرمند واحدی صورت گرفته و یا محصول یک کارگاه هنری همسان است.