| Authors | سیدمهدی رحیمی |
|---|
| Journal | پژوهشنامه ادبیات تعلیمی |
|---|
| Page number | 1-29 |
|---|
| Serial number | ۱۳ |
|---|
| Volume number | ۵۲ |
|---|
| Paper Type | Full Paper |
|---|
| Published At | ۲۰۲۲ |
|---|
| Journal Type | Typographic |
|---|
| Journal Country | Iran, Islamic Republic Of |
|---|
| Journal Index | isc |
|---|
| Keywords | بینامتنیت, فرزندنامه, تعالیم پتاح حوتپ, قابوس نامه. |
|---|
Abstract
چکیده
بینامتنیت یکی از مباحث حوزۀ بررسیِ متون است که به روابط گوناگون متون ازنظر صورت و معنا اشاره دارد. بینامتنیت متن را حلقهای در یک زنجیرۀ بینامتنی میداند و بر آن است که هر متنی با متون پیش از خود و همزمان و پس از خود در ارتباط است. به بیان دیگر، هر متن بهصورت پنهان یا آشکار با ژانر خود، ارتباط صوری و معنایی دارد. اندرز به فرزند، از زیرگونههای ادبیات تعلیمی است که پیشینۀ کهنی در تمدّنهای بشری دارد. این سنّت اندرزی، بنابر سه اصل پیشینۀ کهن، جهانیبودن، تداوم و تکرارشوندگی، نیازمند بررسیِ بینامتنی و تطبیقی است. بنابر مستندات تاریخی، آموزههای پتاححوتپ، کهنترین کتاب در ادبیات تعلیمی جهان است. این آموزهها مربوطبه 2880 سال پیش از میلاد در مصر باستان است. در زبان و ادبیات فارسی، قابوسنامه نمونۀ مشهور و موفّقی است که اندکی پس از تألیف تا پایان قاجاریه، نویسندگان متون اندرزی در ایران به آن توجه داشتند و از آن تقلید میکردند. جایگاه بسیار کهن تعالیم پتاح و شهرت قابوسنامه، دلیل اصلیِ گزینش این دو اثر است. در این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، ویژگیهای برونمتنی، پیرامتنی و درونمتنیِ این آثار بررسی شد. این آثار در گزینش مخاطب (پسران نویسنده)، جایگاه اجتماعیِ نویسنده (وزیر دربار ایسِسی و شاهزادۀ آلزیار)، تفاخر به اصل و نسب، داشتن مقدمۀ عاطفی و مؤخرۀ تأکیدی، تأکید در بهکاربستن تعالیم، بیان اندرزهایی دربارة حوزۀ رفتاری در اجتماع و خانواده، همانندگی دارند. این دستآورد نشاندهندۀ این است که در نوشتن اندرز برای فرزند، سنّتی مشترک وجود داشته است که البته بسته به نوع آن اندکی متفاوت است.
