تحلیل بلاغی و منظورشناختی در جمله های انشایی (نمونة بررسی: داستانواره های موسی در مثنوی مولوی)

چکیده مقاله

چکیده یکی از مباحث مهم در علم معانی، جملههای انشایی است که به طلبی و غیرطلبی تقسیم میشود. انشای طلبی شامل گزارههای امری و نهی، پرسشی، تمنّایی، ندا و دعا میباشد. بنا بر اصل سهگانة مقتضای حال مخاطب و مقام او و هدف نویسنده، گاهی گزارههای انشایی از ظاهر دستوری خود عدول کرده و معنیِ معنی آنها کارکرد بلاغی چشمگیر شود. با بررسی منظورشناختی این گزارهها، میتوان لایههای پنهانی زبان را کشف کرد. از آنجاییکه گفتگو، عنصر اصلی در برقراری ارتباط است، در این پژوهش، گزارههای انشایی در گفتگوها و داستانوارههای موسی در مثنوی مولوی تحلیل و بررسی میشود. مولوی از کارکردهای ترغیبی و همدلی زبان بسیار بهره میبرد تا به وسیلة شیوۀ خطابی و منبری، به هدف خود که اقناع و برانگیختگی و ترغیب مخاطب است، دست یابد. بیشترین نمونههای این ترغیب و برانگیختگی نیز در گزارههای امری و ندایی و نیز پرسشی نمود یافتهاست