بررسی ترجمه عبارت‌های خطاب در دوبله، زیرنویس غیرحرفه‌ای و زیرنویس معکوس

چکیده مقاله

مباحث منظورشناختی را می‌توان از حوزه‌های جذاب در پژوهش‌های ترجمه دیداری‌شنیداری دانست. با وجود ظرفیت قابل‌توجه این حوزه، شواهد نشان می‌دهد که ترجمه‌پژوهان تاکنون توجه کافی به آن مبذول نکرده‌اند. مقاله پیشرو با هدف بررسی یکی از مباحث منظورشناختی یعنی ترجمه عبارت‌های خطاب در دوبله و زیرنویس انجام‌گرفته است. به عبارتی، این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال است که مترجم‌ها برای ترجمه عبارت‌های خطاب از چه راهبرد‌هایی استفاده کرده‌اند و تا چه اندازه در ترجمه خود به اهمیت این عناصر توجه داشته‌اند. بدین منظور، پیکره‌ای شامل یک فیلم انگلیسی به همراه دو دوبله (از صداوسیما و بخش خصوصی) و دو زیرنویس غیرحرفه‌ای اینترنتی، در کنار یک فیلم فارسی با زیرنویس انگلیسی تهیه شد. با اتکا به چارچوب‌های نظری موجود در پیشینه، انواع عبارت‌های خطابی شناسایی و طبقه‌بندی شدند. در ادامه، راهبردهای مورداستفاده مترجمان و میزان توجه آنان به کارکردهای منظورشناختیِ این عبارت‌ها با دقت مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عبارت‌های خطاب غالباً در معرض حذف قرار دارند و برخی از آن‌ها به‌طور نظام‌مند حذف می‌شوند؛ امری که می‌تواند ناشی از محدودیت‌های فنی در دوبله و زیرنویس و نیز کم‌توجهی مترجمان به کارکردهای منظورشناختی این عناصر باشد. همچنین، دوبله صداوسیما نسبت به سایر ترجمه‌ها، بیشترین حذف عبارت‌های خطاب را داشته است. در مقابل، زیرنویس غیرحرفه‌ای و زیرنویس معکوس از راهبرد حذف کمترین استفاده را کرده‌اند.