اثر پرایمینگ بذر و محلول‌پاشی عناصر آهن و روی بر رشد و عملکرد عدس (Lens culinaris Medik) و ویژگی‌های جوانه‌زنی بذور تولیدی در شرایط دیم

Abstract

یکی از مشکلات خاک­های مناطق خشک و نیمه‌خشک، کاهش فراهمی عناصر ریزمغذی به‌خصوص روی و آهن است که سبب بروز کمبود آن‌ها در گیاهان می‌شود. به‌منظور ارزیابی اثر پرایمینگ بذر و محلول‌پاشی عناصر ریزمغذی آهن و روی بر گیاه عدس (Lens culinaris Medik)، آزمایشی فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار و دو عامل در شرایط دیم در سال زراعی 1401- 1400 در شهرستان بجنورد انجام شد. عامل اول پرایمینگ تغذیه­ای در شش سطح (بدون پرایم (بذور خشک)، عدم پرایمینگ تغذیه­ای (هیدروپرایم) و پرایمینگ تغذیه­ای با سولفات آهن و سولفات روی هرکدام در دو غلظت 50 و 100 میلی­مولار) و عامل دوم محلول­پاشی در چهار سطح (عدم محلول­پاشی و محلول­پاشی با آب تصفیه‏شده، سولفات آهن چهار در هزار و سولفات روی چهار در هزار) بود. تقریباً بالاترین میزان همه صفات مورد بررسی در تیمار پرایمینگ با 50 میلی­مولار سولفات آهن و سپس سولفات روی مشاهده شد. کاربرد غلظت بالاتر از هر دو ماده پرایمینگ موجب کاهش در تمام صفات مورد بررسی شد، به‌نحوی‌که با افزایش کاربرد سولفات آهن و سولفات روی از 50 به 100 میلی­مولار، عملکرد دانه به‌ترتیب 16/69 و 09/72 درصد کاهش یافت. محلول‌پاشی عناصر ریزمغذی از طریق بهبود اجزای عملکرد سبب افزایش عملکرد دانه عدس گردید، درحالی‌که پرایمینگ تأثیری بر صفات جوانه‌زنی بذور حاصل نداشت، بذور حاصل از گیاهان محلول‌پاشی‌شده با سولفات آهن از لحاظ ویژگی‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه برتری داشتند. نتایج نشان داد که کاربرد 50 میلی­مولار هر یک عناصر ریزمغذی روی یا آهن به‌صورت پرایمینگ بذر به همراه محلول‌پاشی این دو عنصر می­تواند یک راهکار مدیریتی کارآمد در تولید عدس تحت شرایط دیم باشد.