بررسی تطبیقی خاوران نامه و عیدالغدیر

چکیده مقاله

حماسه، یکی از انواع ادبی جهانی و حماسة دینی (مذهبی)، یکی از زیرگونه¬های این نوع ادبی است که در ادبیات فارسی و عربی نمونه¬هایی دارد. خاوران¬نامه یکی از مشهورترین حماسه¬های مذهبی ادبیات فارسی است که ابن¬‌حسام خوسفی، شاعر شیعی قرن نهم هجری آن را در توصیف قهرمانی‌ها و دلاوری‌های حضرت علی (ع) و یارانش در سرزمین خاور سروده است. عیدالغدیر یا ملحمۀ الغدیر اثر بولس سلامه، شاعر معاصر لبنانی نیز یکی از حماسه¬های دینی عربی است که دربارة تاریخ اسلام از ابتدا تا واقعة عاشورا سروده شده است. هدف این تحقیق، بررسی تطبیقی ویژگی¬های حماسة دینی در ادبیات فارسی و عربی بر پایة این دو اثر است. در این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی- تطبیقی، وجوه اشتراک و افتراق دو حماسة دینی خاوران¬نامه و عیدالغدیر بررسی شده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که هر دو اثر علاوه ¬بر داشتن موضوع و قهرمان اصلی مشابه، در ایفای نقش زنان در کنار مردان، بهره¬گیری از مضامین حکمت¬آمیز و آیات و احادیث نیز مشابهت¬هایی دارند. گذشته از تفاوت در وزن و قالب شعری، اصلی¬ترین تفاوت خاوران¬نامه و عیدالغدیر که قابل ¬تعمیم به حماسه¬های فارسی و ملحمیات عربی نیز هست، در میزان بهره¬مندی آنها از دو عنصر اغراق و خوارق عادات، و به عبارتی میزان تخیلی و واقعی¬بودن آنهاست. خاوران¬نامه که محصول تخیل پدیدآورندگان و سرایندة آن است، بیشترین بهره را از این دو عنصر داشته است، اما بولس سلامه در عیدالغدیر سعی داشته که وقایع تاریخ اسلام را آن¬گونه که اتفاق افتاده، بیان کند و از تغییر و تحریف آن به دور باشد.