تحلیلی بر کاشی‌های شش‌ضلعی ساخت هنرمندان مکتب تبریز در سده‌های هفتم و دهم هجری قمری

Abstract

کاشی به شکل شش ضلعی در دورۀ ایلخانی به یکی از مطلوب ترین اشکال تزیینی تبدیل شد که در بیشتر بناهای آن دوره و ادوار بعد، نمونه هایی از آن به کار رفته است. تغییر و تحول بزرگ در فنون و نقوش هنری پدیدآمده در این نوع کاش یها، احتمال همکاری صنعتگران بومی با هنرمندان دعو تشده از آسیای میانه را افزایش م یدهد؛ از ای نرو هدف اصلی این پژوهش، مشخص کردن ویژگ یها و جلو ههای بصری کاش یهای شش ضلعی مکتب تبریز از طریق مطالعه و تطبیق نمون ههایی از کاش یها، به عنوان یک عنصر پرکاربرد و ثابت در میان انواع کاش یها، توسط هنرمندان کاش یساز تبریزی است. این پژوهش از نوع کیفی، روش تحقیق به کاررفته ب هصورت توصیفی تحلیلی و شیوۀ گردآوری داد هها، مطالعات کتابخان های، اسنادی و میدانی است. سؤالات پژوهش بدین صورت طرح می شود: 1. مهم ترین ویژگی کاشی های شش ضلعی مکتب تبریز چیست؟ 2. سیر تحول نقوش این کاش یها در ادوار تاریخی دورۀ اسلامی به چه صورت هایی نمود پیدا کرده است؟ نتایج پژوهش نشان م یدهد کاش یهای هنرمندان مکتب تبریز دارای رن گهای لاجوردی، سفید آبی، معرق و ط لاکاری است که به صورت ی کشکل کنار هم یا توأم با قطعات مثلث، مربع، مستطی لهای باریک و شمس ههای منقش دایره ای شکل به کار رفت هاند و در ادوار بعد توسعه یافت هاند. در دورۀ ایلخانی، نقوش حیوانی نسبت به نقوش دیگر بیشتر و در دور ههای تیموری تا صفویه، نقوش گیاهی بیشتر روی کاش یها نقش بسته است. رن گهای پرکاربرد در آ نها طلایی، زرد، آبی، سبز، سیاه و سفید است. ارتباطات فرا منطقه ای این نوع کاش یها را می توان در بناهای شام )دمشق( و عثمانی به صورت نقوش گیاهی دنبال کرد.