بررسی جایگاه ایزد وای (باد) در اوستا و مثنوی (پژوهشنامه فرهنگ و ادبیات آیینی)

Abstract

وای، نـام ایـزدی بـزرگ و مقتـدر در ایـران باسـتان اسـت کـه مظهـر بـاد بـوده، یکـی از یشـت های اوســتا بــه او اختصــاص دارد. از یشــت ها و ســایر متــون زرتشــتی چنیــن برمی آیــد کــه ایــن ایــزد گاه جایگاهـی حتـی باالتـر از اهورامـزدا دارد و بازتـاب درخشـانی در آیین هـای باسـتانی دارد. وای بهدلیــل قــدرت و نفــوذ خــود، همچــون دیگــر ایــزدان پیــش از زرتشــت، به راحتــی در مزدیســنا حـل نشـد و نابسـامانی هایی را در ایـن آییـن پدیـد آورد؛ از سـوی دیگر نظـر بـه اهمیـت و جایـگاه پدیــدۀ »بــاد« در آثــار برخــی عرفــا همچــون ســنایی، عطــار و موالنــا بــر آن شــدیم بــه بررســی مناســبات بــاد در مثنــوی و اوســتا و مقایســۀ جایــگاه بــاد در دو نگــرش اســاطیری و عرفانــی بپردازیـم. پرسـش ایـن پژوهـش، کـه بـا روش توصیفـی- تحلیلـی نوشته شـده، ایـن اسـت کـه آیـا ایـزد بـاد، بـا آن مایـه اهمیـت و عظمـت، بـروز و ظهـوری در عقایـد عرفانـی پـس از اسـام یافتـه اسـت یـا خیـر و آیـا می تـوان نشـانه ای یافـت مبنـی بـر اینکـه فهـم عرفانـی موالنـا از مقولـۀ بـاد، از اندیشـه های ایـران باسـتان تأثیـر پذیرفتـه اسـت؟ ظاهـراً اهمیـت تماثیـل بـاد نـزد موالنـا بیشـتر بــه قــرآن و نگرش هــای اســامی بازمی گــردد؛ امــا نتیجــه ای کــه در پایــان بــه دســت می آیــد مؤیـد نوعـی اثرپذیـری غیرمسـتقیم و منبعـث از ناخـودآگاه جمعـی ایرانـی درخصـوص ایـن ایـزد فراموش شــده اســت.