رباعیات عمر خیام شاهکاری جهانی

چکیده مقاله

در میان آثار ادبی جهان، کمتر اثری توانسته است همچون رباعیات عمر خیام در جهان جایگاه رفیع پیدا کند. این اثر تنها در انگلستان حدود هشتصد بار تجدید چاپ شده است و ناشران بزرگی همچون مک میلان و پنگوئن بارها آن را تجدید چاپ کرده اند. در میان شاهکارهای ادبی انگلیس تنها آثار شکسپیر بیش از رباعیات به چاپ رسیده اند حال باید دید جه عواملی موجب شده است که رباعیات عمر خیام به چنین موقعیتی راه پیدا کند. از رباعیات به زبان انگلیسی ترجمه های مختلفی انجام گرفته است ولی هیچ یک از این ترجمه ها نتوانسته اثر بخشی ترجمه ادوارد فیتزجراد ، مترجم و نویسنده قرن نوزدهم را پیدا کند. در این نکته شکی نیست که فیتزجرالد مترجمی زبردست و شاعری خوش ذوق است. اما عوامل دیگری در جهانی شدن این اثر دخیل بوده است که هر اثر ادبی که بخواهد جایگاهی جهانی پیدا کند می بایست از این ویژگی ها بهره مند باشد. فیتزجرالد در ترجمه رباعیات دخل و تصرف های زیادی نموده است . شکل ظاهری رباعیات را که از مجموع یک سری رباعیات بی ارتباط به یکدیگر تشکیل شده است را به شکلی طرح دار و هدفمند تبدیل کرده است که از یک صبحگاه شروع می شود و به شب هنگام ختم می گردد. از مجموع رباعیات منتسب به عمر خیام، آن دسته از رباعیاتی را که با فکر انگلیسی هم خوانی دارد را انتخاب نموده است و بقیه رباعیات را ترجمه ننموده است. موضوع رباعیات ترجمه شده، موضوعی جهانی هست که به هیچ مرز و حدودی محدود نیست. درد و فکر تمامی جوامع بشری هست. تمامی آثار ادبی از چنین ویزگی برخوردار نیستند . برخی از آثار ادبی در محدوده جغرافیایی، سرزمین که خلق می شوند، اثرگذاری موضوعی دارندو چون از مرزهای جغرافیایی فراتر روند، معنی و مفهومی برای دیگر خوانندگان پیدا نمی کنند. در این مقاله سعی بر این است که دلایلی که سبب شد رباعیات خیام در سطح جهانی شهرت پیدا کند تحلیل شوند و راهکارهایی برای جهانی شدن آثار ادبی ارایه گردند.