بازتاب داستان های عاشقانه و عارفانه در کاشی نگاری دوره قاجار(مطالعه‌ی موردی آثار علی محمد اصفهانی)

چکیده مقاله

دوره قاجار را باید یکی از مهم‌ترین و نوآورترین ادوار تاریخ هنر ایران به شمار آورد؛ عصری که در آن پیوند میان سنت‌های هنری گذشته و جریان‌های نوین برقرار شد. کاشی‌نگاری این دوره تنها بیانگر ذوق و مهارت هنرمندان نیست، بلکه بستری برای بازتاب جلوه‌های ادبیات و روایت‌های داستانی نیز فراهم کرده است. در میان مضامین گوناگون، حضور پررنگ داستان‌های عاشقانه و عارفانه جایگاه ویژه‌ای دارد. علی‌محمد اصفهانی، از برجسته‌ترین هنرمندان و کاشیکاران این دوره، با بهره‌گیری از توانایی‌های خود در نقاشی و کاشی‌نگاری، آثاری آفرید که ترکیب زیبایی از نقوش ختایی و اسلیمی و نگارگری ایرانی است. براین¬اساس، پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به دو پرسش اصلی است: نخست آن‌که کدام داستان‌های عاشقانه و عارفانه در کاشی‌نگاری دوره‌ی قاجار بازتاب یافته‌اند؟ و دوم، علی‌محمد اصفهانی با استفاده از چه شیوه‌ها و ویژگی‌های تصویری به بازنمایی این مضامین پرداخته است؟ هدف اصلی مقاله، تحلیل و بررسی جایگاه داستان‌های عاشقانه و عارفانه در آثار کاشی‌نگاری این هنرمند است. روش تحقیق در پژوهش حاضر، توصیفی ـ تحلیلی بوده و گردآوری داده‌ها بر پایه‌ی منابع کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصفهانی با تلفیق مهارت‌های نقاشی و کاشی‌نگاری، توانسته است مضامین ادبیات کلاسیک فارسی ـ به‌ویژه روایت‌های خمسه‌ نظامی را در قالب نقوش کاشی به تصویر کشد. او با استفاده از ترکیب‌بندی‌های هندسی متنوع مانند قاب‌های بیضی و مستطیل، رعایت اصول پرسپکتیو و ایجاد عمق بصری، موفق شده است روایت‌های عاشقانه و عارفانه را به‌گونه‌ای هنرمندانه و اثرگذار در آثار خود بازتاب دهد