تأثیر رهبری کارآفرینانه بر خلاقیت کارکنان با نقش میانجی توانمندسازی و ایمنی روان‌شناختی

Abstract

مقدمه: در فضای رقابتی و پویا امروز، خلاقیت کارکنان به‌عنوان یکی از منابع کلیدی برای کسب مزیت رقابتی و تقویت نوآوری در سازمان‌ها شناخته می‌شود. رهبری کارآفرینانه، که تلفیقی از ویژگی‌های کارآفرینی و رهبری تحول‌آفرین است، به‌عنوان یک الگوی نوین در پژوهش‌های معاصر برای پرورش خلاقیت کارکنان مطرح شده است. این سبک رهبری با شناسایی فرصت‌های نوظهور، پذیرش ریسک‌های معقول و حمایت مستمر از فرآیند نوآوری، فضایی مناسب برای ظهور و بروز خلاقیت فراهم می‌کند. در این میان، عوامل روان‌شناختی مانند توانمندسازی روان‌شناختی و ایمنی روانشناختی نقش میانجی مهمی در تقویت و تسهیل اثرات رهبری کارآفرینانه بر خلاقیت کارکنان ایفا می‌کنند. با این وجود، علی‌رغم اهمیت بالای این موضوع، مکانیزم‌های دقیق میانجی‌گری این عوامل به‌ویژه در صنایع تولیدی کمتر مورد توجه و مطالعه قرار گرفته‌اند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی تأثیر رهبری کارآفرینانه بر خلاقیت کارکنان از طریق نقش میانجی توانمندسازی و ایمنی روان‌شناختی است. روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی به روش توصیفی‌–‌پیمایشی و با رویکرد کمّی انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۱۸ نفر از کارکنان دو شرکت ایران‌خودرو و سایپا در شهرستان گناباد استان خراسان رضوی بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۹۰ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌ها به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده جمع آوری گردید و از پرسش‌نامه‌های استاندارد برای سنجش متغیرها استفاده شد. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ بالاتر از ۰.۷ و روایی محتوایی توسط متخصصان مدیریت تأیید شد. روایی همگرا و واگرا با شاخص‌های AVE و CR تأیید گردید. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS و از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) انجام شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل‌ها نشان داد که رهبری کارآفرینانه تأثیر مثبت و معناداری بر خلاقیت کارکنان دارد .(β=0/294) همچنین، رهبری کارآفرینانه بر توانمندسازی روان‌شناختی (β=0/637) و ایمنی روان‌شناختی (β=0/611) کارکنان اثر مثبت و معناداری دارد. افزون بر این، توانمندسازی روان‌شناختی (β=0/354) و ایمنی روان‌شناختی (β=0/364) نیز به‌طور مستقیم تأثیر مثبت و معناداری بر خلاقیت کارکنان دارند. نتایج آزمون نقش میانجی نیز نشان داد که توانمندسازی روان‌شناختی (β=0/225) و ایمنی روان‌شناختی (β=0/222) رابطه بین رهبری کارآفرینانه و خلاقیت کارکنان را به‌صورت معناداری واسطه‌گری می‌کنند. نتیجه‌گیری/دستاوردها: این پژوهش نشان می‌دهد رهبری کارآفرینانه علاوه بر تأثیر مستقیم بر خلاقیت کارکنان، از طریق ایجاد فضای ایمن روان‌شناختی و تقویت احساس شایستگی، خودمختاری و معناداری، فرآیند بروز خلاقیت را تسهیل می‌کند. از منظر کاربردی، سازمان‌ها باید توسعه مهارت‌های رهبری کارآفرینانه را در سطوح مدیریتی در اولویت قرار داده و با تقویت ساختارهای حمایتی و توانمندسازی روان‌شناختی، محیطی امن و انگیزشی برای کارکنان فراهم سازند. این پژوهش با اعتبارسنجی مفهوم رهبری کارآفرینانه در فرهنگی های گوناگون، نقش عوامل روان‌شناختی را در تقویت نوآوری سازمانی برجسته می‌سازد. رهبران کارآفرین با ایجاد احساس توانمندی و امنیت روانی، انگیزه و آمادگی کارکنان برای خلاقیت را افزایش می‌دهند. این نتایج به‌ویژه برای مدیران فعال در محیط‌های پرتلاطم و رقابتی، دارای ارزش عملی و راهبردی است. نتایج نشان می‌دهد مدیران سازمانی می‌توانند از طریق به‌کارگیری سبک رهبری کارآفرینانه و توانمندسازی کارکنان، زمینه رشد خلاقیت و نوآوری را در محیط‌های پویا و رقابتی فراهم کنند.