رفتارهای مرتبط با امنیت و حریم خصوصی کاربران شبکه‌های اجتماعی: بررسی تهدیدات مبتنی بر مهندسی اجتماعی

چکیده مقاله

هدف: حجم عظیم داده‌ها و اطلاعات در حال گردش در شبکه‌های اجتماعی در کنار محبوبیت و گستردگی استفاده از آن‌ها، این شبکه‌ها را در معرض خطرات امنیتی متعددی قرار می‌دهد. بنابراین امروزه امنیت و حریم خصوصی کاربران به یکی از مهم‌ترین مسائل در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. عوامل زیادی بر روی امنیت و حریم خصوصی کاربران در شبکه‌های اجتماعی اثرگذارند که این پژوهش از آن میان، به بررسی نقش عوامل مهندسی اجتماعی در رفتارهای مرتبط با امنیت و حریم خصوصی کاربران در شبکه‌های اجتماعی پرداخته است. روش‌شناسی‌: روش این پژوهش کاربردی، توصیفی (از نوع پیمایشی) بود. گردآوری داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه محقق ساخته و در نمونه‌ای به حجم 375 نفر از جامعه دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه بیرجند و به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقاتی نسبتی انجام شد. روایی پرسش‌نامه با تأیید متخصصان موضوعی و اساتید حاصل و برای آزمون پایایی از آزمون آلفای کرونباخ (876/0) استفاده شد. یافته‌ها: میانگین میزان انجام رفتارهای مربوط به عوامل مهندسی اجتماعی اقتدار و تنهایی در حد مطلوب اما میانگین متغیر سلبریتی به‌طور معناداری بیشتر از حد مطلوب و میانگین متغیرهای عادی‌انگاری و وقایع موردتوجه به‌طور معناداری کمتر از حد مطلوب بود. همچنین میانگین میزان انجام رفتارهای مربوط به روش‌های مهندسی اجتماعی فیشینگ و جعل و سرقت هویت به‌طور معناداری بیشتر از حد مطلوب بود؛ اما میانگین متغیرهای لینک طعمه، ارائه وب‌سایت‌های تقلبی و کلاه‌برداری‌های عاشقانه آنلاین در حد مطلوب بود. علاوه بر این بررسی متغیرهای جمعیت شناختی نشان داد که در همه متغیرهای موردبررسی بانوان نمره بالاتری از آقایان دریافت کردند. همچنین نمره دانشجویان کارشناسی از دو مقطع بالاتر از خودشان، در همه متغیرها بیشتر بود. نتایج: نمونه انتخاب‌شده این پژوهش رفتارهای مربوط به روش‌های مهندسی اجتماعی مرتبط با امنیت و حریم خصوصی را بیشتر از رفتارهای مربوط به عوامل مهندسی اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌دادند؛ اما به‌طور کلی میزان انجام رفتارهای مرتبط با مهندسی اجتماعی مربوط به امنیت و حریم خصوصی در حد مطلوب بود. اصالت و ارزش: این پژوهش با رویکردی نوآورانه، برای نخستین بار نقش عوامل مهندسی اجتماعی را در شکل‌گیری رفتارهای امنیتی و حریم خصوصی کاربران شبکه‌های اجتماعی بررسی کرده است. تمرکز بر ابعاد روان‌شناختی و رفتاری کاربران، این مطالعه را از تحقیقات فنی پیشین متمایز می‌سازد. نتایج آن می‌تواند مبنایی کاربردی برای طراحی آموزش‌ها و سیاست‌های ارتقای سواد امنیتی در میان دانشجویان و کاربران شبکه‌های اجتماعی فراهم آورد.