تحلیل علم‌سنجی تحقیقات جهانی در مورد نقش پروتئین تاو در بیماری آلزایمر

چکیده مقاله

 بیماری آلزایمر شایع‌ترین علت زوال عقل و یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان به شمار می‌رود و پروتئین تاو نقش کلیدی در پاتوژنز (بیماری­زایی) و پیشرفت این بیماری دارد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل علم‌سنجی تولیدات علمی مرتبط با پروتئین تاو و بیماری آلزایمر به‌منظور شناسایی روند رشد علمی، بازیگران و مراکز پژوهشی اثرگذار، الگوهای همکاری علمی، مقالات و مجلات پراستناد، ساختار مفهومی دانش و جهت‌گیری‌های نوظهور پژوهشی در این حوزه بود.
مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی است و با رویکرد علم‌­سنجی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، کلیه مقالات حوزه آلزایمر و پروتئین تاو تا بازه زمانی ۲۰۲۵ در پایگاه وب‌آوساینس بودند. کلیدواژه‌­ها و توصیفگرهای مرتبط با آلزایمر و پروتئین تاو از پایگاه اطلاعاتی PubMed و سرعنوان‌های موضوعی پزشکی Mesh استخراج گردید و مورد تأیید صاحبنظران حوزه آلزایمر قرار گرفت. داده‌های استخراج­‌شده، از طریق نرم‌افزارهای علم‌سنجی Bibliometrics، VOSviewer مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. همچنین برای انجام آزمون‌های آماری همبستگی و تحلیل رگرسیون سری زمانی از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۲ استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که طی سال‌های ۱۹۶۷ تا ۲۰۲۵، تعداد ۱۲۶۲۲ مقاله در حوزه پروتئین تاو و بیماری آلزایمر در ۱۵۷۳ مجله نمایه‌شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس منتشر شده است. روند تولیدات علمی این حوزه از رشد معنادار و پایدار برخوردار بوده است که تحلیل رگرسیون سری زمانی نیز این روند را تأیید کرد. آمریکا، انگلستان، آلمان و کانادا از فعال‌ترین کشورهای تولید علم در این حوزه هستند و دانشگاه‌های کالیفرنیا، هاروارد، لندن و یوسی‌ال از مهم‌ترین مراکز علمی این حوزه بودند. تحلیل کلیدواژه‌ها نشان داد که مفاهیمی مانند بیماری آلزایمر، کلافه‌های نوروفیبریلاری (NFTs)، رشته‌های مارپیچی جفت‌شده (PHFs)، فسفریلاسیون تاو، آمیلوئید بتا و آسیب‌شناسی عصبی از مهم‌ترین محورهای پژوهشی محسوب می‌شوند. همچنین نتیجه آزمون همبستگی با ضریب همبستگی ۰/۶۸۲ حاکی از رابطه مثبت و معناداری بین فراوانی کلیدواژه‌ها و زمان ظهور آنها است که بیانگر افزایش توجه به موضوعات نوظهور از جمله پروتئین تاو در سال‌های اخیر است.
نتیجه‌گیری: مطالعات مرتبط با پروتئین تاو در بیماری آلزایمر طی دهه‌های اخیر با سرعت قابل توجهی توسعه یافته‌اند و از رویکردهای توصیفی به سمت بررسی سازوکارهای مولکولی، زیست‌نشانگرها و راهبردهای درمانی هدفمند حرکت کردند. محوریت موضوعاتی نظیر فسفریلاسیون تاو، کلافه‌های نوروفیبریلاری و تاوپاتی‌ها بیانگر نقش کلیدی این مفاهیم در آینده پژوهش‌های آلزایمر است